Borsa, kendine özgü bir dile sahip. Yatırımcıların çoğu için ilk günlerde en zorlayıcı kısımlardan biri, sürekli karşılaşılan ama anlamı tam bilinmeyen terimlerle uğraşmaktır. Hisse senedinden temettüye, RSI’dan devre kesiciye kadar yüzlerce kavram, yatırım kararlarını doğrudan etkiler. Bu terimleri bilmeden işlem yapmak, yabancı bir dilde kitap okumaya benzer.
Bu sözlük niteliğindeki makalede, yeni başlayan yatırımcıların mutlaka öğrenmesi gereken 23 kavramı basit ve anlaşılır bir dille açıklıyoruz.
Hisse ve Endeks Terimleri
Hisse Senedi: Bir şirketin sermayesinin paylara bölünmüş halidir. Yatırımcıya ortaklık hakkı verir ancak her hisse türü aynı hakları sunmaz. (Not: Temettü ve oy hakkı, şirketin hisse türüne bağlıdır.)
Endeks: Belirli bir grup hisse senedinin performansını ölçer. Türkiye’de en bilinenleri BIST 100, BIST 30 ve BIST 50’dir. BIST 100, en büyük 100 şirketin genel eğilimini gösterirken, BIST 30 daha çok işlem hacmi yüksek şirketleri kapsar.
Halka Arz: Şirketin ilk kez hisselerini yatırımcılara açmasıdır. Halka arzlarda hisse fiyatı SPK onayıyla belirlenir, ancak arz sonrası fiyat piyasa koşullarına göre değişir.
Temettü: Şirket kârının hissedarlara dağıtılmasıdır. Ancak temettü dağıtımı zorunlu değildir; şirket yönetim kurulunun kararıyla yapılır.
Teknik Analiz Kavramları
Mum Grafiği: Fiyat hareketlerini görselleştirir. Her mum, belirli bir zaman diliminde açılış, kapanış, en yüksek ve en düşük fiyatı gösterir.
Destek – Direnç: Fiyatların sıklıkla yön değiştirdiği seviyelerdir. Ancak bunlar mutlak noktalar değildir; piyasa koşullarına göre kırılabilir.
RSI (Relative Strength Index): Fiyatların aşırı alım veya aşırı satım bölgelerini gösteren göstergedir. 70 üzeri genelde “aşırı alım”, 30 altı “aşırı satım” olarak yorumlanır ama tek başına kullanılmaz.
MACD (Moving Average Convergence Divergence): Hareketli ortalamaları karşılaştırarak trend değişimlerini analiz eden göstergedir. Yatırımcılar genellikle RSI ile birlikte kullanır.
Stop-Loss (Zarar Durdur): Belirlenen seviyeye geldiğinde otomatik satış emriyle yatırımcıyı büyük kayıplardan korur. Ancak yanlış seviyede ayarlanırsa gereksiz satışa da sebep olabilir.
Temel Analiz Kavramları
F/K Oranı (Fiyat/Kazanç): Hissenin fiyatının, şirketin hisse başına kârına oranıdır. Yüksek F/K her zaman pahalı demek değildir; sektör dinamikleri de dikkate alınmalıdır.
PD/DD (Piyasa Değeri/Defter Değeri): Şirketin borsadaki değerinin defter değerine oranı. 1’in altında olması, genellikle şirketin borsada düşük fiyatlandığını gösterebilir.
ROE (Özsermaye Karlılığı): Şirketin özkaynaklarını ne kadar verimli kullandığını gösterir. Yüksek ROE, kârlı yönetimin işareti olabilir.
Borçluluk Oranı: Şirketin faaliyetlerini ne kadar borçla finanse ettiğini gösterir. Fazla borç, kriz dönemlerinde risk yaratabilir.
Piyasa Yapısı ve Düzenlemeler
Likidite: Bir yatırım aracının hızlıca nakde çevrilme kolaylığıdır. Likiditesi düşük hisselerde alım-satım yapmak zor olabilir.
Spread: Alış (bid) ve satış (ask) fiyatı arasındaki farktır. Yüksek spread yatırımcı için dezavantajdır.
Devre Kesici: Aşırı fiyat hareketlerinde piyasayı sakinleştirmek için borsanın işlemleri geçici süreyle durdurmasıdır. Yatırımcıyı korumak için uygulanır.
Açığa Satış: Sahip olunmayan bir hissenin ödünç alınarak satılmasıdır. Amaç, fiyatın düşeceğini öngörerek daha düşük fiyattan geri almaktır. Türkiye’de bu işlem dönemsel olarak kısıtlanabilir.
SPK (Sermaye Piyasası Kurulu): Türkiye’de borsayı düzenleyen ve denetleyen kurumdur.
MKK (Merkezi Kayıt Kuruluşu): Hisselerin ve yatırımcıların kaydını tutar. Yani aldığınız hisse, sizin üzerinize MKK’da kayıtlıdır.
Psikoloji ve Davranışsal Finans Kavramları
FOMO (Fear of Missing Out): “Kaçırma korkusu” ile yapılan aceleci alımların tanımıdır. Çoğu zaman yatırımcıya zarar yazdırır.
Sürü Psikolojisi: Yatırımcıların çoğunluğun peşinden giderek kendi analizini bir kenara bırakmasıdır.
Aşırı Özgüven: Kısa süreli kazançların yatırımcıya riskleri görmezden gelme alışkanlığı kazandırmasıdır.
Kayıptan Kaçınma Yanlılığı: Yatırımcıların, küçük zararı kabullenmek yerine daha büyük kayıpları göze almasıdır.
Borsa dünyasında kullanılan terimler, yatırımcının doğru kararlar alabilmesi için vazgeçilmezdir. Bir terimin anlamını bilmeden işlem yapmak, çoğu zaman yanlış anlaşılmalara ve kayıplara yol açar. Ne kadar çok kavramı öğrenirseniz, piyasada o kadar bilinçli hareket edersiniz.
Synergia Academy eğitimlerinde, yalnızca bu terimleri öğrenmekle kalmaz; aynı zamanda gerçek piyasa örnekleriyle bu kavramların nasıl uygulandığını uzman eğitmenlerden öğrenme fırsatı bulursunuz.
